dictionary-schmictionary: Λεξικό να σου πετύχει - 4 από 4

Σήμερα τελειώνουμε την ενασχόλησή μας με το λεξικό επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων, πόνημα πανεπιστημιακού δασκάλου.

Χώματα και Συκώτια

Σχόλιο για το λήμμα 1653:

H χωματίδα που αναφέρει ο συγγραφέας είναι ψάρι! Θα το βρείτε και χαματίδα, χρωματίδα ή γλωσσάκι και αναφέρεται κυρίως στα ψάρια των ειδών Platichthys flesus, Pleuronectes platessa και Hippoglossoides platessoides. Ο αγγλικός όρος little bustard αναφέρεται στη χαμωτίδα η οποία είναι πουλάκι και όχι ψαράκι – τατάα… Ορίστε και μία σελίδα με φωτογραφίες τού εν λόγω πτηνού από το Google.

Σχόλιο για το λήμμα 1657:
Eνδιαφέρουσα ακυρολογία (malapropism, αν προτιμάτε). Ο συγγραφέας θα έπρεπε να γράψει livestock (‘ζώα εκτροφής’) αντί του ανύπαρκτου liverstock (sic) που παραπέμπει σε εκτροφή συκωτιού ή συκωτο-αποθέματα.

Το οκτωλεωφορείο - ή (ο)χταλεωφορείο επί το λαϊκώτερον
Ο λαδοκόκορας

Για το λήμμα 2321, υπενθυμίζουμε στον κ. καθηγητή ότι το χταπόδι λέγεται octopus (ετυμολογούμενο από τις λέξεις οκτώ και πους, ‘πόδι’) και όχι octobus(sic) (ετυμολογούμενο άραγε από τις λέξεις οκτώ και λεωφορείο –bus στα αγγλικά).

Το σχόλιό μας για το λήμμα 2331: εδώ έχουν ξεπεραστεί τα όρια της άγνοιας και του φαιδρού, και είμαστε πλέον στα όρια της άνοιας και μωρίας. Old rooster είναι ο γερο-πετεινός, Oil rooster(sic) είναι ο λαδοκόκορας και σίγουρα δεν είναι η «μεγάλη σε ηλικία κότα» όπως ισχυρίζεται ο κ. καθηγητής.

Μία τετράδα

Συνοπτικά σχόλια στα τέσσερα σημειωμένα αποσπάσματα:

1.
Το Quark (προφορά κβαρκ) είναι γερμανικό τυρί, αυτό που οι Βαυαροί και Αυστριακοί αποκαλούν Topfen. Το αντίστοιχο στα γαλλικά θα ήταν fromage frais ή caillé.
2.
Η quenelle δεν είναι πουτίγκα, μια και εμείς οι Έλληνες έχουμε ταυτίσει την πουτίγκα με ένα επιδόρπιο με βάση το ψωμί (τουλάχιστο σύμφωνα με τη βρετανική παράδοση). Θα ήταν πολύ καλύτερο αν ο συγγραφέας απέδιδε τον όρο ως «είδος σπιτικού ζυμαρικού» και ακολουθούσε τη συλλογιστική του όρου dumpling.
3.
Η εν λόγω αλμυρή τάρτα είναι το γνωστό quiche. Ο όρος quinhe(sic) είναι ανύπαρκτος και παραπέμπει στις αγγλικές λέξεις quince ‘κυδώνι’, quinine ‘κινίνο’ και quinoa ‘κινόα, σπόροι ενός Περουβιανού φυτού’
4.
Ίσως θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τον όρο quintessence (‘πεμπτουσία’) και τον ορισμό του συγγραφέα («το εξαίρετο ενός πιάτου») για να εξάρουμε και τη συνεισφορά του συγγραφέα στη μαγειρική βιβλιογραφία. Ένιγουεϊ…

Το σκουληκόψωμο

Στο λήμμα 1594 βλέπετε ότι, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό καθηγητή, το «σκεύασμα από φύκια» στα αγγλικά λέγεται larva (sic) bread. Εμείς, διορθώνοντάς τον, σας λέμε ότι το «σκεύασμα από φύκια» λέγεται laver bread, ή bara lawr στα ουαλικά. Laver είναι ένα φύκι της οικογένειας Porphyra – ορίστε και η σχετική σελίδα από την αγγλική Wikipedia, η οποία, παρεμπιπτόντως, μάς πληροφορεί ότι στην οικογένεια Porphyra ανήκει και ένα είδος από το γιαπωνέζικο nori, λέξη γνωστή σε αρκετούς καταναλωτές σούσι. Larva, τώρα, ονομάζεται η προνύμφη ενός εντόμου, στάδιο στη μεταμόρφωσή τους: έμβρυο-προνύμφη-νύμφη (ή χρυσαλλίδα)-ενήλικο έντομο. Αν και τα έντομα αποτελούν bona fide βρώσιμα συστατικά σε αρκετές κουζίνες του κόσμου (όπως της επαρχίας Oaxaca στο Μεξικό, λ.χ.), είναι λίγο δύσκολο να αποτελέσουν υλικό σε ένα κελτικό ψωμί. Οπότε, σπεύδουμε να διορθώσουμε τον κ. καθηγητή και να του πούμε ότι το σωστό είναι: «laver bread: σκεύασμα από φύκια (Ουαλία)». Το κωμικό είναι ότι αμέσως παρακάτω (στο λήμμα 1595) ο συγγραφέας αναφέρει το λήμμα larvae ως «νύμφη»(sic), διαπράττοντας ένα ακόμα λάθος, καθώς η νύμφη ενός εντόμου στα αγγλικά λέγεται pupa. Ακόμη πιο κωμικό είναι το ότι, στο λήμμα 1601 (βλέπε φωτογραφία αμέσως παρακάτω) ο συγγραφέας αναφέρει το λήμμα laver και ο ερμηνεύει ως «είδος φυκιού»! Όμως, η μηδενική γλωσσική επιμέλεια στο εν λόγω λεξικό δεν επέτρεψε σε κανένα να δει ότι σύμφωνα με (ακόμα και με τα κακά, στρεβλά και ανάποδα) τα ίδια τα γραφόμενα του συγγραφέα, έντομα (και όχι φύκια, όπως είναι το σωστό) εμφανίζονται ως υλικά σε ουαλικό ψωμί.

Στην περίπτωσή μας θα ταίριαζε γάντι και η ουαλική παροιμία “Llygad cywraint yn mhen anghywraint”, μεταφραζόμενη στα αγγλικά 'Keen eyes are small gain in a head without brain'

Εδώ τελειώνουμε την ενασχόλησή μας με το εν λόγω λεξικό επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων. Μην ανησυχείτε, όμως, έχουμε αφήσει περισσότερα από 70 λάθη μικρότερα ή και μεγαλύτερα από αυτά που καλύψαμε στα τέσσερα τελευταία post. Σας συμβουλεύουμε να μείνετε αλάργα από το λεξικό αυτό αν τύχει και το συναντήσετε στο δρόμο σας. Έχετε καλύτερα πράγματα να κάνετε με τα χρήματά σας από το να τα δώσετε για την αγορά του πονήματος τού πανεπιστημιακού δασκάλου.
.
.
.

Τα Errata Culinaria στο ένθετο Gourmet της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας

.
.
.

Αναφορά στα Errata Culinaria έγινε στο ένθετο Gourmet της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, στο χθεσινό τεύχος (Οκτωβρίου), σελ. 13.

Συγγραφέας ο Επίκουρος: το σχετικό άρθρο τιτλοφορείται "Περί τσόντας, συνταγών και γευσιγνωσίας" και αναφέρεται στο λεγόμενο 'food porn'. Σας παραθέτουμε και το σχετικό απόσπασμα:

Ευχαριστούμε θερμά τον Επίκουρο για την αναφορά στα Errata Culinaria, και συμφωνούμε απόλυτα με τις επισημάνσεις του. Δυστυχώς, οι ξενόγλωσσες τηλεοπτικές μαγειρικές σειρές νοσούν και πάσχουν στη μετάφραση.

.

.

It is a pretty poem, Mr Pope, but you must not call it Homer.

Richard Bentley (1662–1742), English classical scholar,
referring to Alexander Pope's translation of the Iliad.

.

.

.

dictionary-schmictionary: Λεξικό να σου πετύχει - 3 από 4

Συνεχίζουμε με το λεξικό επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων για τρίτο post, και προχωράμε στα λήμματα 1399 και 1400.
Διαπιστώνουμε ότι ο συγγραφέας έχει πρόβλημα με την ορθογραφία ακόμα και βασικών αγγλικών λέξεων (θυμίζουμε ότι το σωστό είναι temperature για τον όρο «θερμοκρασία», και όχι temparature). Ενδιαφέρον το λάθος αυτό και αρκετά ιδιοσυγκρατικό, καθώς λέξεις που ξεκινούν από tempa- (εξαιρούνται τοπωνύμια και εμπορικές επωνυμίες) δεν υπάρχουν σε αγγλικά, γαλλικά, ή γερμανικά. Ίσως κάποιος μετέγραψε λανθασμένα από χειρόγραφες σημειώσεις; Ίσως πρόκειται για αντιγραφή από ξεθωριασμένη φωτοτυπία; Ποιος ξέρει;

Πάντως, υπήρχε αρκετή απώλεια ή διαστρέβλωση του αρχικού μηνύματος ώστε ακόμα και η λέξη «κυψέλη» να καταντήσει "κυφέλη" (λήμμα 1400). Μία περισσότερο προσεκτική ματιά στο λήμμα 1399 μάς δείχνει ότι τα γράμματα στο αρκτικόλεξο H.I.S.T. δεν αντιστοιχούν με τη φράση “High Temperature Short Time”. Όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για άλλο ένα λάθος του πανεπιστημιακού δασκάλου και συγγραφέα του λεξικού. Το σωστό είναι H.T.S.T. Ορίστε και το άρθρο της Wikipedia για τη σχετική διαδικασία. Αν προτιμάτε κάτι περισσότερο έγκυρο (το «έγκυρο» απευθύνεται σε όσους στηλιτεύουν τη Wikipedia ως προϊόν vulgare, δλδ. ‘συμμετοχικό’ ή ‘λαϊκό’ με την κατά μαντάμ Σουσού έννοια), σας παραθέτουμε το σχετικό λήμμα από το Bender's Dictionary of Nutrition and Food Technology, 8η έκδοση:

Προχωράμε στα λήμματα 1164-1166.
Εδώ, τώρα, για το λήμμα 1164 τι να πούμε; Η σωστή αγγλική απόδοση για το ‘ευώδης, αρωματικός’ είναι fragrant και όχι fragnant. Λέτε ο συγγραφέας να σκεφτόταν τη λέξη stagnant, ‘τελματωμένος, στάσιμος, βαλτωμένος’; Ίσως pregnant, ‘εγκυος’ αλλά και ‘μεστός με νόημα’; Μπα… για άλλη μια φορά βλέπουμε το αποτέλεσμα μισερής και μίζερης αντιγραφής .

Ακόμα και η παραπομπή του λήμματος 1165 στο 1166 είναι ανορθόγραφη, με αποτέλεσμα να μην οδηγεί τον αναγνώστη πουθενά, καθώς η συντετμημένη μορφή του frankfurter είναι frank και όχι fran, όπως ο πανεπιστημιακός δάσκαλος γράφει.

Θα συνεχίσουμε για ένα post ακόμα, ώστε να παραμείνουν 6-7 ντουζίνες λάθη ακόμα για να τ’ ανακαλύψετε εσείς (αν αυτό είναι το βίτσιο σας) στο εν λόγω όχι και τόσο επιτυχές έργο τού πανεπιστημιακού δασκάλου.

Τhe only place where success comes before work is a dictionary.
Vidal Sassoon, British hair stylist, quoting one of his teachers in a BBC radio broadcast.

.

.

.

dictionary-schmictionary: Λεξικό να σου πετύχει - 2

Μετά τη θερινή ραστώνη, συνεχίζουμε με το λεξικό επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων, από το σημείο που είχαμε μείνει. Προχωράμε λοιπόν στο λήμμα 1148.


«τετερτημόριο»; Ενδιαφέρον… Μήπως εδώ ο συγγραφέας έχει καταναλώσει περίσσεια κάποιου προϊόντος της ποτοποιίας Τέττερη; Επίσης, επισημαίνουμε στο συγγραφέα ότι άλλη λέξη είναι το σφαγείο (ο τόπος, το κτίριο, με γενική πτώση του σφαγείου) και άλλη λέξη το σφάγιο (το ζώο, το σφαχτάρι, με γενική πτώση του σφαγίου). Ας το διορθώσουμε λοιπόν και να πούμε (με σωστή διατύπωση αυτή τη φορά) ότι το forequarter είναι το (εμ)πρόσθιο τεταρτημόριο σφαγίου.


Παρακάτω, έχουμε το λήμμα 1397.

Βλέπουμε ότι ερμηνεύει το hindquarter ως «τεμάχιο (κουνελιού)», παρακαλώ. Δηλαδή, εμείς πρέπει να υποθέσουμε ότι για άλλα σφάγια (αρνί, μοσχάρι, χοιρινό, ελάφι, ζαρκάδι, αγριογούρουνο) υπάρχουν άλλες λέξεις για τα εμπρόσθια και οπίσθια τεταρτημόρια;

Εδώ διαπιστώνουμε ότι το εν λόγω λεξικό (πέρα από ανακρίβεια) μαστίζεται και από έλλειψη συνεκτικότητας. Το λήμμα quarter (με την εκδοροσφαγική-ανατομική έννοια) πότε σημαίνει «τεταρτημόριο» οποιουδήποτε σφαχταριού, και πότε σημαίνει «κομμάτι κουνελιού»; Να διορθώσουμε τον απρόσεχτο συγγραφέα (και πανεπιστημιακό δάσκαλο, θυμίζουμε). Τα τετράποδα ζώα (quadripeds) αποτελούν την πλειοψηφία των σφαγίων (carcasses). Τα υπόλοιπα σφάγια αφορούν κυρίως πουλερικά. Τα τετράποδα σφάγια εμπορεύονται στη χοντρική ολόκληρα, σε ημιμόρια/ημισφάγια/μισάδια, ή σε τεταρτημόρια.

Αν νομίζετε ότι ο πανεπιστημιακός δάσκαλος μπερδεύτηκε όσο αφορά στους ξενόγλωσσους όρους του λεξικού, ορίστε και ένα ελληνικό λήμμα, το 1567:

Άνευ σχολίου εδώ…

Μια που φτάσαμε στο 1567, ας προχωρήσουμε ένα λήμμα παρακάτω, στο 1568.

Εδώ ο συγγραφέας έχει μπλέξει την εταιρική επωνυμία με το επιμέρους προϊόν. Δεν λέμε, ανθρώπινη αδυναμία είναι. Και η γιαγιά μας η μακαρίτισσα μάς έλεγε «πήγαινε, χαρά μου, να μου πάρεις μία Κολυνός απ’ το μπακάλη» και με τον όρο «Κολυνός» (Kolynos) εννοούσε μία οποιαδήποτε οδοντόκρεμα, όχι απαραίτητα τη συγκεκριμένη μάρκα. Η γιαγιά μας, βέβαια, είχε πάει μονάχα στις τρεις πρώτες τάξεις του δημοτικού, ούτε σε πανεπιστήμιο δίδασκε, ούτε λεξικά συνέγραψε. Θα συνεχίσουμε...

.

.

.

dictionary-schmictionary: Λεξικό να σου πετύχει!!

Χαζεύοντας σε βιβλιοπωλείο πριν από 1-2 χρόνια, εντοπίσαμε ένα κάποιο λεξικό επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων.

1. Μας έλειπε ένα ευσύνοπτο έργο για να καλύψει τα κενά μας στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας τροφίμων. Διαπιστώσαμε

2. ότι ο συγγραφέας ήταν πανεπιστημιακός δάσκαλος και

3. ότι η ημερομηνία έκδοσης ήταν το 1998 (β´ έκδοση, παρακαλώ).

Δλδ.: έγκυρος συγγραφέας και σχετικά πρόσφατη έκδοση της τελευταίας δεκαετίας, σκεφτήκαμε. Οπότε, αγοράσαμε το λεξικό μάνι-μάνι, χωρίς περαιτέρω ξεφύλλισμα, καθώς έπρεπε να σπεύσουμε σε επικείμενη συνάντηση για να χαζέψουμε κάτι μαχαίρια τύπου santoku της Global, τα οποία ανέκαθεν χαλβαδιάζαμε.

Φτάνοντας σπίτι, ξεφυλλίσαμε το εν λόγω πόνημα και μπορούμε πλέον βάσιμα και τεκμηριωμένα να ισχυριστούμε ότι πρόκειται για τα πιο πεταμένα 14 ευρώ που δώσαμε ποτέ. Τι διαπιστώσαμε;

-λήμματα γραμμένα άλλα αντ’ άλλων: φύρδην μίγδην ή helter-skelter, αν προτιμάτε
-παραπομπές που δεν οδηγούν πουθενά
-πληθώρα από ανορθογραφίες σε ελληνικούς και ξενόγλωσσους όρους, λες και κάποιος μετέγραφε στον Η/Υ (ή μήπως ήταν μηχανή στοιχειοθεσίας με τους πάλαι ποτέ «τσίγκους»;) κακογραμμένες χειρόγραφες σημειώσεις
-χονδροειδείς πραγματολογικές ανακρίβειες σε μαγειρικά λήμματα από συγγραφέα που ελάχιστα φαίνεται να κατέχει από μαγειρική.

Ο μόνος πιθανός λόγος που μπορούμε να σκεφτούμε για την κυκλοφορία του εν λόγω πονήματος είναι αυτός της «αρπαχτής» από μέρους του συγγραφέα ο οποίος το επέβαλε ως απαιτούμενο σύγγραμμα στους φοιτητές των πανεπιστημιακών παραδόσεών του. (Προσέγγιση: «Αν δεν το αγοράσεις και το διαβάσεις, το μάθημά μου δεν θα περάσεις».)

Αυτό μας θυμίζει τις προ 25ετίας προτροπές καθηγητού/-ριας Φυσικής (άλλου, νοτιότερου πανεπιστημίου) προς τους φοιτητές για να αγοράσουν το «απαραίτητο» εγχειρίδιο ασκήσεων, όπου η πλειοψηφία των ασκήσεων ήταν λογοκλεμμένες-ξεπατικωμένες-αντιγραμμένες κατά λέξη (χωρίς καμία σχετική βιβλιογραφική επισήμανση, βέβαια) από την έκδοση των Halliday και Resnick (συντελεστής ήταν και ο Walker, αλλά συχνά τον άφηναν απ’ έξω, καθώς το βιβλίο αναφερόταν ως «Halliday-Resnick»).

Πάμε να δούμε μερικές μόνο από τις δεκάδες αβλεψίες του εν λόγω λεξικού. Λήμμα 0169, λοιπόν:

Εδώ, ο συγγραφέας έχει μπλέξει το μπέιγκελ (bagel) με το ντόνατ. Ό,τι και να κάνεις, όπως και να το δεις, το μπέιγκελ δεν σιροπιάζεται. Για να δούμε τι λέει για το ντόνατ στο λήμμα 0904 παρακάτω:

.
Εδώ, σαν ερμηνεία το πέτυχε. 'Ομως, η ορθρογραφία στα αγγλικά είναι άλλα αντ' άλλων: να επισημάνουμε ότι η ορθογραφία στα βρετανικά αγγλικά είναι doughnut και στα αμερικάνικα αγγλικά είναι donut. To douhnut είναι ανύπαρκτο.

-------------------------------

Από τα αρτοσκευάσματα, προχωράμε στα πτηνά, και στο λήμμα 0417:

Εδώ διαπιστώνουμε ότι ο συγγραφέας μάλλον έχει επηρρεαστεί από το άγριο άλογο (το άλογο Μάσταγκ της Αμερικάνικης Δύσης, ή το σχετικό ομώνυμο μοντέλο της Ford).


Προχωράμε λοιπόν στο λήμμα 1318 ώστε να διασταυρώσουμε τις γνώσεις του συγγραφέα.

Έχουμε και λέμε, λοιπόν: ο αγριόγαλος πώς λέγεται στα αγγλικά; Bustang, Bustrad, ή κάποιο παράγωγό τους; Θα σας απογοητεύσουμε, αλλά η απάντηση είναι bustard, όπως επιβεβαιώνει και το σχετικό άρθρο της Wikipedia.

Θα συνεχίσουμε...

Experience is the name everyone gives to their mistakes.

Oscar Wilde (1854–1900)

Irish poet and playwright.

.

.

.

saucier sauce-packets

'περισσότερα τσαχπινιγαργαλιάρικα φακελάκια σάλτσας'

Συνεχίζουμε με την ετικέτα συσκευασίας μίγματος για παρασκευή σάλτσας που είχαμε συζητήσει στο προηγούμενο post. Σήμερα, σας δείχνουμε ολόκληρη την επίμαχη πίσω πλευρά:


(Τα σημεία με μπλε χρώμα επισημαίνονται ώστε οι ιθύνοντες της εταιρείας να μπορέσουν να ταυτοποιήσουν το προϊόν τους).


Αν τώρα προσέξετε τη δεξιά πλευρά της συσκευασίας ετικέτας, θα δείτε ότι πρόκειται για πρόσθετη, αυτοκόλλητη ετικέτα, όπως φαίνεται και παρακάτω:

Στη βιομηχανία τροφίμων, όπου τα υλικά συσκευασίας παραγγέλλονται προτυπωμένα σε ποσότητες που αριθμούν τις δεκάδες χιλιάδες σε αριθμό ή τα χιλιόμετρα σε μήκος, δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο αλλαγές στη σύνθεση ή την περιγραφή ενός προϊόντος να επισημαίνονται με αυτοκόλλητες ετικέτες που τοποθετούνται εκ των υστέρων. Όμως, είναι λογικό να προσδοκούμε ότι η εκ των υστέρων τοποθέτηση θα διορθώνει –καλύπτοντας- προηγούμενα και υπο-κείμενα λάθη (μέχρι να καταναλωθεί η εσφαλμένη/ημαρτημένη παρτίδα, οπότε το αυτοκόλλητο καθίσταται περιττό).

Στην περίπτωσή μας, βλέπουμε ότι αυτό δεν ισχύει, εφόσον η αυτοκόλλητη νέα ετικέτα περιέχει διατυπώσεις όπως:
- πιπέρι μάυρο (sic)
- λανθασμένη μετάφραση του όρου «άμυλο» ως “wheat fibers”.
Εδώ και τριάντα-τόσα χρόνια (φανταστείτε ότι η Kellogg’s λάνσαρε το All-Bran® το 1916 και η Procter & Gamble το Metamucil® to 1934) είναι γνωστό στο ευρύ κοινό ότι fiber είναι η φυτική ίνα (κυτταρίνη), μάλλον όμως το εν λόγω προϊόν δεν περιέχει τέτοιο πράγμα. Περιέχει άμυλο ως πηκτικό συστατικό, με το ίδιο σκεπτικό που οδηγεί εμάς στις κουζίνες μας να δένουμε μία αραιή σάλτσα με αλευρόνερο ή αλευρολέμονο («ντερμπγιέ», όπως το λέει η Μυρσίνη).

«Έξις δευτέρα φύσις» έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, ή, επί το δημωδέστερον, «πρώτα βγαίνει η ψυχή και μετά το χούι». Η εν λόγω εταιρεία φαίνεται ότι έχει μία ροπή προς τη χρήση αυτοκόλλητων ετικετών/επιθεμάτων. Δείτε εδώ:

Θα διαπιστώσετε ότι υπάρχουν δύο διορθωτικές ετικέτες (οι υπ. αριθμ. 1 και 2) που έχουν κολληθεί στην πρωτότυπη συσκευασία (υπ. αριθμ. 3). Σύμφωνα με τη γεωλογική και αρχαιολογική αρχή της στρωματογραφίας (stratigraphy), τα κορυφαία στρώματα (strata) είναι τα νεότερα, εφόσον δεν υπάρξουν αναταράξεις, παρεισφρήσεις ή παρεμβαλλόμενα υλικά. Έτσι λοιπόν, το πρωτότυπο (και αρχαιότερον) είναι το στρώμα 3, το οποίο αναθεωρείται από το στρώμα 2, το οποίο με τη σειρά του αναθεωρείται από το στρώμα 1 (το νεαρόν: γι αυτό μάλλον είναι και το 1/3 του μεγέθους σε σχέση με το προηγούμενο). Λίγο ακόμα και θα είχαμε ένα remake του χορού των επτά πέπλων.

Επίσης, διαπιστώνουμε ότι τα χούγια (έξεις) της ίδιας εταιρείας παραμένουν, καθώς: σε άλλη, διαφορετική παρτίδα του προϊόντος (φαίνεται από τους διαφορετικούς κωδικούς και τη διαφορετική ημερομηνία λήξης) υπάρχει η ίδια λανθασμένη, παραπλανητική και μπαγαπόντικη ένδειξη «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝ», εφόσον αυτή μεταφράζεται ως “GREEK PACKAGING” (ένδειξη υπ. αριθμ. 4). Άλλα μου λεν' τα εγγλέζικα, κι άλλα τα ελληνικά σου, άλλα μου λεν' τα χείλη σου και άλλα η καρδιά σου…

Αν έχετε εμμονές παρόμοιες με τις δικές μας, θα δείτε ότι σε παρόμοια προϊόντα της ίδιας εταιρείας που κυκλοφορούν τώρα (νισάφι πια, άλλα φακελάκια αφυδατωμένης σάλτσας δεν αγοράζουμε!) οι (εκ των υστέρων) αυτοκόλλητες ετικέτες τεχνηέντως κρύβουν και σκεπάζουν την μπαγαποντιά με αριθμό 4. Σκόπιμη κίνηση της εταιρείας, ή τυχαίο λάθος του επιθέτοντος ατόμου ή της επιθέτουσας μηχανής; Με την απορία θα μείνουμε.

ΠΡΟΣΕΧΩΣ:

(εφόσον, σαν σωστοί cuisiniers, πρέπει να φτιάξουμε και τη mise en place μας)
-Τι είδους σύγλινο τρώνε στην Κορσική;
-Λογοκλοπή άρθρου σχετικά με τη Μαδριλένικη (την της Μαδρίτης) κουζίνα.
-Επιρροές τής Agatha Christie πάνω στην ορθογραφία μαγειρικών όρων.
-Λεξικό τεχνολογίας τροφίμων που βρίθει λαθών και σφάλλει τα μάλα.

saucy sauce-packet

'τσαχπινογαργαλιάρικο φακελάκι σάλτσας'


ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:
Συσκευασία μίγματος για παρασκευή σάλτσας από ελληνική εταιρεία μπαχαρικών.

ΣΧΟΛΙΟ:
Ομολογούμε ότι όταν είδαμε την ετικέτα αυτή, μας χτύπησε στο μάτι η αγγλική λέξη triturated (‘κονιορτοποιημένη’, ‘τετριμμένη’ με την κυριολεκτική έννοια), λέξη η οποία υπάρχει βεβαίως στα λεξικά, αλλά έχουμε να τη δούμε τυπωμένη καμία 20αριά χρόνια. Έτσι για πλάκα, δώσαμε τη φράση “triturated paprika” στο Γούγλη για να την αναζητήσει στο σώμα των κειμένων του, και μας έδωσε ένα (ναι, ένα!) εύρημα από την Ουγγαρία. Όταν δώσαμε τη φράση “ground paprika”, o Γούγλης μας έδωσε 16.100 ευρήματα. Μάλλον η ελληνική εταιρεία μπαχαρικών και οι Ούγγροι χρησιμοποίησαν το ίδιο λεξικό για να πετύχουν τόσο μοναδικά αποτελέσματα.

Πέρα από την πλάκα τώρα, το μάτι μας πήγε και λίγο παρακάτω στο φακελάκι, όπου ενετόπισε τη φράση «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝ» να μεταφράζεται ως “GREEK PACKAGING”, δηλαδή 'Ελληνική συσκευασία'. Εδώ, λοιπόν, βλέπουμε άλλο ένα παράδειγμα νεοελληνικής κατεργαριάς και κουτοπονηριάς από μέρους της εταιρείας, προϊόν ενός σκεπτικού σαν τούτο: έλα μωρέ τώρα… γράψε για τους Έλληνες αυτό που θέλουν ν’ ακούσουν (μην πούνε ότι τους ταΐζουμε ξενόφερτα πράματα) και γράψε το σωστό στα εγγλέζικα (σιγά μην κάνουν και παραβολή ετούτοι), μιας και το προϊόν είναι και εξαγώγιμο, μη μας κόψουν και την παραγγελία. Αφού οι Ρωμιοί δεν ξέρουν εγγλέζικα. Τι Λωζάνη τι Κοζάνη, τι «προϊόν», τι “packaging”. Δεν φτάνει που τους δίνουμε και παρήχηση (alliteration) του πι, θένε και μεταφραστική ακρίβεια;

Το ότι ένα συσκευασμένο προϊόν πρέπει να αναφέρει ρητά την προέλευσή του στη συσκευασία είναι γνωστό σε όλους. Εδώ όμως, η εν λόγω βιομηχανία μπαχαρικών περί άλλων τυρβάζει.

To be continued...

Don't know much about geography (II)

'από γεωγραφία δε σκαμπάζω και πολλά', όπως έλεγε και το τραγούδι του Sam Cooke.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:

Συσκευασία τοπικής ελληνικής εταιρείας ζυμαρικών (με πανελλήνια διανομή). Το επίμαχο απόσπασμα παρέχεται και σε μεγέθυνση.

ΣΧΟΛΙΟ:

Λίγο η πίεση του χρόνου και το copypastωμα μεταξύ αγγλικών και ελληνικών, λίγο οι διάφορες συσκευασίες των προϊόντων που έμοιαζαν όλες ίδιες στον γραφίστα, λίγο η απουσία ελέγχου στο προεκτυπωτικό στάδιο και η εξίσωση καταλήγει ως εξής: Χανιά = (Ρέθυμνο + Αρκάδι).

Δίδαγμα: απολαύστε τα ζυμαρικά, αλλά μη δώσετε και πολή σημασία στα γραφόμενα της συσκευασίας. Γεωγραφία μπορείτε να μάθετε και αλλού.

.

.

.

Florid flour

'ανθηρόν άλευρον'

Μιλήσαμε στο προηγούμενο post για τη διόρθωση της μεταφραστικής απόδοσης του (μπαχαρικού) γαρύφαλλου, το οποίο μετά από αρκετούς μήνες μεταφράστηκε (σωστά πλέον) ως clove αντί για carnation.

Η εν λόγω εταιρεία αρτοσκευασμάτων πρόσφατα προέβη σε ριζική ανανέωση όλων των συσκευασιών της, ανανέωση η οποία συμπεριελάμβανε το εικαστικό αλλά και το λεκτικό τους σκέλος. Μέσα στην ανανέωση αυτή υπήρχαν και οι λεκτικές/μεταφραστικές διορθώσεις τις οποίες επιδοκιμάσαμε.

Όμως, παρεισέφρησαν και άλλα, πρόσθετα λάθη τα οποία δεν υπήρχαν στην προηγούμενη έκδοση. Συγκεκριμένα:

Έχουμε λοιπόν το «αλεύρι σίτου» το οποίο αποδίδεται στα αγγλικά ως wheat flower (σε ολόκληρη τη σειρά συσκευασιών, παρακαλώ, περί την δεκάδα αριθμούσες). Εμείς, από παιδάκια ξέρουμε ότι άλλο το αλεύρι (flour, με προφορά /φλάουρ/) και άλλο το λουλούδι (flower, με προφορά /φλάουερ/). Πρόκειται, λοιπόν, για εξόφθαλμο λάθος που αποτελεί κρίμα για τους συντάκτες/μεταφραστές του λεκτικού της συσκευασίας οι οποίοι πέτυχαν σε τόσα άλλα πολύ πιο σύνθετα αποδίδοντάς τα σωστά, για να την πατήσουν στη δυάδα αλεύρι/λουλούδι – flour/flower.

Βέβαια, αυστηρά γλωσσολογικά, το λάθος δεν είναι και τόσο μεγάλο αν αναλογιστούμε την ετυμολογική συνάφεια των δύο αυτών αγγλικών λέξεων:
flour < μεσαιωνικό αγγλικό flower ‘λουλούδι, ό,τι καλύτερο’
flower < μεσαιωνικό αγγλικό flower ‘λουλούδι, ό,τι καλύτερο’ < αρχαίο γαλλικό flor, flour, flur < λατινικό flos, -oris ‘λουλούδι, ανθός, ό,τι καλύτερο’, ρίζα η οποία μας δίνει και το αγγλικό bloom αλλά σχετίζεται και με την προγενέστερη ελληνική λέξη "φύλλον". Η λατινική αυτή ρίζα (flos, -oris) αποτελεί την προέλευση της αγγλικής λέξης florist ‘ανθοπώλης’ αλλά και της Αμερικάνικης πολιτείας Florida, που κατά λέξη σημαίνει ‘ανθηρή’.

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι η έννοια ‘ανθός, απάνθισμα, ξεδιάλεγμα’ ταιριάζει μία χαρά στο αλεύρι (flour) το οποίο είναι ένα προϊόν απαλλαγμένο από άγανα και πίτουρα, ένα προϊόν που αποτελεί τον ανθό, τον αφρό του σιταριού. Αυτή ακριβώς την έννοια βλέπουμε να επικρατεί στην αγορά σε προϊόντα που ονομάζονται «άνθος ορύζης» ή «άνθος αραβοσίτου», προϊόντα τα οποία έχουν να κάνουν με το άμυλο, τον «αφρό» ή «ανθό» του δημητριακού, με το ίδιο σκεπτικό που μας δίνει το ανθόγαλα ως αφρό / ξεδιάλεγμα / ξάφρισμα του γάλακτος.

Στις συσκευασίες τροφίμων, όμως, υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί και κανόνες που πρέπει να τηρούνται. Στη περίπτωσή μας, η μετάφραση του όρου αλεύρι ως flower είναι, πέρα από κωμική ως μεταφραστικό μαργαριτάρι (“blooper”), ανακριβής και παραπλανητική για τον αλλοδαπό καταναλωτή.

Φαίνεται ότι όσον αφορά στους ξενόγλωσσους όρους, τα ελληνικά προϊόντα τηρούν κάποια άλλα, κατά πολύ ελαστικότερα, κριτήρια: Πέρα από το παραπάνω, που αποτελεί ένα ξεκάθαρο μεμονωμένο μεταφραστικό λάθος, αναλογιστείτε τα ελληνικά μπισκότα με τον περιγραφικό όρο “Petit Beurre” (την τελευταία φορά που ανοίξαμε λεξικό, το beurre σήμαινε βούτυρο στα γαλλικά), τα οποία παρασκευάζονται πλέον εξ ολοκλήρου με φυτικά λιπαρά, χωρίς ίχνος βουτύρου!! (Δεν είναι ανάγκη να πιστέψετε εμάς, διαβάστε τη συσκευασία.)

Εάν αυτό το προϊόν κυκλοφορούσε στη Γαλλία, ο αντίστοιχος ελεγκτικός φορέας θα το υποχρέωνε πάραυτα ν’ αλλάξει είτε το όνομα είτε τη σύνθεσή του (με το ανάλογο πρόστιμο, εννοείται). Βέβαια, ακόμα και στο ομογφό Ελλαντά όπου ουκ ολίγα “bon pour l’ Orient” τροφο-προϊόντα διοχετεύονται και εμπορεύονται, ένα προϊόν που θα ονομαζόταν “Petite Huile”, “Petite Huile Raffinée” ή “Petite Margarine” μάλλον δεν θα ήταν τόσο θελκτικό από πλευράς marketing και δεν θα πουλούσε τόσο, n’est-ce pas?

Εάν οι ιθύνοντες καταληφθούν ποτέ από μία κρίση ειλικρίνειας, τους προτείνουμε να ονομάσουν το προϊόν “Pas de beurre” ή “Pa-d’beurre” (σε νεανικότερη, πιο «πιασάρικη» γραφή), δηλαδή ‘χωρίς βούτυρο’.

Καλά μπάνια!
Good swims! και Bonnes nages! σε αντίστοιχα Φραγκολεβαντίνικα Greenglish και Francogrec!

[…] je me suis baigné dans le Poème

De la Mer, infusé d'astres, et lactescent,

Dévorant les azurs verts [...]

[…] I have bathed in the Poem

Of the Sea, immersed in stars, and milky,

Devouring the green azures. [...]

Arthur Rimbaud

"Le bateau ivre"

.

.

.

clove corrected

'γαρύφαλλο το ορθόν (πλέον)'

Παλαιότερα (θα το βρείτε στο κάτω μέρος της σχετικής σελίδας), είχαμε συζητήσει για τα αρτοσκευάσματα στη συσκευασία των οποίων υπήρχε η λανθασμένη μετάφραση του μπαχαρικού γαρίφαλου ως carnation. Carnation, βεβαίως, είναι το λουλούδι γαρύφαλλο, με σαφώς λιγότερες μαγειρικές χρήσεις απ’ ό,τι το μπαχαρικό.

Μετά από παρέλευση 15 μηνών, διαπιστώσαμε ότι η εταιρεία αποφάσισε ν’ αλλάξει τη συσκευασία στα εν λόγω αρτοσκευάσματα (σας διαβεβαιώνουμε ότι είναι η ίδια εταιρεία – οι εικαστικές αλλαγές είναι ριζικές) και μαζί με το εικαστικό, άλλαξε και το λεκτικό σκέλος. Έτσι λοιπόν, με χαρά (ασμένως) σας ανακοινώνουμε ότι το μπαχαρικό γαρύφαλλο μεταφραστικά αποκατεστάθη και αποδίδεται πλέον με τον σωστό αγγλικό όρο clove. Έτσι λοιπόν, οι αγγλόφωνοι καταναλωτές δεν χρειάζεται πλέον ν’ ανησυχούν για το ότι καταναλώνουν (τα λουλούδια) γαρύφαλλα μαζί με το «μουστουκούλουρού» τους. Ορίστε και η απόδειξη:

Συγχαρητήρια λοιπόν στην εταιρεία.

Δυστυχώς, στη νέα συσκευασία έχουν παρεισφρήσει νέα μεταφραστικά λάθη:
περισσότερα στη συνέχεια, με αραιούς ρυθμούς δημοσίευσης - είναι και τα μπάνια του λαού στη μέση...

frumentum sudatum

'κάθιδρος ο τραχανάς'
(και ουχί ηδύς...)

ΣΧΟΛΙΟ:

Βιοτεχνικά, οικοτεχνικά προϊόντα ή προϊόντα συνεταιρισμών σπάνια μας απασχολούν. Στην περίπτωση αυτή, όμως το sweat (ιδρώτας) βγάζει μάτι, αντί του σωστού sweet ('γλυκός'). Πολύ περισσότερο όταν η συσκευασία περιέχει μία ακριβέστατη μετάφραση του τραχανά, τη λέξη frumenty. H λέξη αυτή, ιδιαίτερα στα βρετανικά αγγλικά, κάνει τον αγοραστή να καταλάβει ακριβώς τι είναι το προϊόν μας. Frumenty είναι σπόροι σιτηρών ολόκληροι, σπασμένοι ή αλεσμένοι, βρασμένοι με γάλα ώστε να γίνουν σούπα ή χυλός. Προέρχεται από το λατινικό frumentum, 'σιτηρό, σιτηρέσιο, σπόρος δημητριακών'.

.

Όμως, σημασίες όπως "τραχανάς για ιδρώτα", "τραχανάς από ιδρώτα" ή έστω "ιδρωμένος τραχανάς" (για τη φράση sweat frumenty) δεν περιποιούν τιμή στο προϊόν.

PRINCE HENRY:

Falstaff sweats to death

And lards the lean earth as he walks along.

W. Shakespeare: Henry IV Part 1, 2:2

.

.

.

don't know much about geography

'από γεωγραφία δε σκαμπάζω και πολλά', όπως έλεγε και το τραγούδι του Sam Cooke.


Συνεχίζουμε (τέταρτο το post αυτό) με την ελληνική μετάφραση γαλλικού τευχιδίου του 2007 περί γαστρονομίας, το οποίο πρόσφατα διανεμήθηκε από πρωινή εφημερίδα. Πρωτοτυπώντας, δεν κάνουμε αναφορά στο γαλλικό πρωτότυπο, το οποίο άλλωστε δεν υπάρχει στην κατοχή μας. Θα επισημάνουμε προφανή και εξόφθαλμα μεταφραστικά λάθη της τριάδας των μεταφραστών που δεν νόγαγε από μαγειρική.

Σήμερα θ’ ασχοληθούμε με τη γεωγραφία, όπως την αντιλαμβάνονται βέβαια οι μεταφραστές. Ξεκινάμε με την (τα-τα-τάαα!)… ισνουλίνδη. Πώς είπατε; Δεν τη γνωρίζετε; Μάλλον πρέπει ν’ αναρτήσουμε κάπου τη σχετική επιγραφή και ν’ απαγορεύουμε την είσοδο στους αγεωγράφητους: κάτι σαν τη σχολή των Πυθαγόρειων, όπου απαγορευόταν η είσοδος στους αγεωμέτρητους. Για να τη δούμε αυτή την ισνουλίνδη, λοιπόν:

Ομολογούμε ότι όταν πρωτοείδαμε το γεωγραφικό όνομα ισνουλίνδη σκεφτήκαμε τον Ιζνογκούντ που έχει ως μοναδικό στόχο στη ζωή του να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη. Αλλά αυτός έδρασε στη μακρινή Βαγδάτη, όπου πολλά από τα μπαχάρια του αποσπάσματος τότε χρησιμοποιούνταν εκεί μεν, αλλά δεν καλλιεργούνταν εκεί δε.

Πάμε λοιπόν στη διαδικασία του debugging ('ξεσκαρτάρισμα') ή troubleshooting για να δούμε ποια νοητική διεργασία (ή απουσία αυτής) παρήγαγε τον όρο «ισνουλίνδη». Μήπως είχαμε το φαινόμενο της αντιμετάθεσης (πέρα από αυτό της αφηρημάδας); Μήπως η λέξη θα έπρεπε να είναι ινσουλίνδη (με το νι και με το σίγμα και όχι αντίστροφα), έστω και σε βασανισμένα, φραγκολεβαντίνικα ελληνικά; Μήπως ο δικοί μας μετέφρασαν ό,τι τους κατέβηκε βλέποντας το insulinde του Γάλλου συγγραφέα στο πρωτότυπο; Μα βέβαια, αυτό έπραξαν. Δεν διέκριναν ότι πρόκειται για τις λατινικές Insulae Indiae ('Ινδικές Νήσους') και έγραψαν ό,τι τους κατέβηκε.

Εδώ πρόκειται για τις Νήσους των Μπαχαρικών (στα αγγλικά Spice Islands, και στα γαλλικά Insulinde), επίσης γνωστές και ως Μολούκες, επικράτεια του πάλαι ποτέ κραταιού Βασιλείου της Ζανζιβάρης και σημερινές περιοχές της Ινδονησίας και των Φιλιππίνων.

------

Μετά την ισνουλίνδη, πάμε Σολέρα ;


Για να το γράφουν οι μεταφραστές μας με κεφαλαίο το πρώτο του γράμμα, πόλη θα είναι. Πόλεις με το όνομα Σολέρα θα βρούμε:
1. στην Ανδαλουσία της Ισπανίας (εκεί κοντά στη Jaén)
2. στην επαρχία Sucre της Κολομβίας και
3. στην επαρχία Chihuahua του Μεξικού.

Τώρα: το σέρι, χερέθ ή ξερές (δεν θα τα χαλάσουμε στην προφορά: αγγλική, ισπανική ή γαλλική) είναι προϊόν της ισπανικής επαρχίας του Cádiz και η σχετική ζώνη παραγωγής οριοθετείται μεταξύ των πόλεων:
1. Jerez (ή Jerez de la Frontera – μην το μπερδεύετε με το Jerez de los Caballeros που βρίσκεται στην ισπανική επαρχία Extremadura)
2. Puerto de Santa María και
3. Sanlúcar de Barrameda (μην το μπερδεύετε με το Sanlúcar la Mayor που βρίσκεται κοντά στη Σεβίλλη).

Άλλη πόλη Σολέρα εκτός από την παραπάνω δεν υπάρχει στην Ισπανία (τουλάχιστο αρκετά μεγάλη ώστε να σηματοδοτεί ζώνη οινικής παραγωγής). Πού την πάτησαν οι αυθαιρετούντες και αυτοσχεδιάζοντες μεταφραστές και (κυριολεκτικά) εφευρίσκουν νέες πόλεις για να μας τις σερβίρουν μέσα απ’ το πόνημά τους; Για να δούμε, λοιπόν:

Σολέρα είναι το σύστημα παρακείμενων βαρελιών μέσα στα οποία παλαιώνει το σέρι. Τα βαρέλια αυτά είναι τοποθετημένα σε χρονολογική σειρά. Κάθε ποσότητα που αφαιρείται για εμφιάλωση από το τελευταίο (παλαιότερο) βαρέλι αναπληρώνεται από σέρι που αντλείται από το αμέσως νεότερο βαρέλι (το δεύτερο). Η ποσότητα που αντλήθηκε από το δεύτερο συμπληρώνεται από το τρίτο βαρέλι, κ.ο.κ., σε μία αέναη διαδικασία κένωσης («με την καλή έννοια», που λέει και ο Ψινάκης) και αναπλήρωσης. Κάτι αντίστοιχο υπάρχει στην παραγωγή του γνήσιου μπαλσάμικο και στην παραγωγή ορισμένων ουίσκι, όπως για παράδειγμα του 15ετούς Glenfiddich Solera Reserve (εδώ η σχετική ιστοσελίδα του αποστακτηρίου).

Οπότε, αγαπητοί μεταφραστές: ωρίμανση του τύπου Ξερές στα βαρέλια της σολέρα ή ωρίμανση όπως αυτή του σέρι στα βαρέλια της σολέρα θα ήταν δύο πιθανές σωστές αποδόσεις αυτού που έγραψε ο Γάλλος συγγραφέας. Το σολέρα δεν χρειάζεται το πρώτο του γράμμα κεφαλαίο διότι στην περίπτωση αυτή δεν είναι τοπωνύμιο, δεν είναι πόλη. Είναι διαδικασία παλαίωσης του σέρι.
.
.
.

μεταφραστικές πατάτες - metaphrastic potatoes

(κάτι σαν το "Τουριστικά Είδη - Touristic kinds" που είχαμε δει κάποτε τυπωμένο σε νάιλον σακούλα σουβενιράδικου της Πλάκας - και "της πλάκας".)

Συνεχίζουμε (τρίτο το post αυτό) με την ελληνική μετάφραση γαλλικού τευχιδίου του 2007 περί γαστρονομίας, το οποίο πρόσφατα διανεμήθηκε από πρωινή εφημερίδα. Πρωτοτυπώντας, δεν κάνουμε αναφορά στο γαλλικό πρωτότυπο, το οποίο άλλωστε δεν υπάρχει στην κατοχή μας. Θα επισημάνουμε προφανή και εξόφθαλμα μεταφραστικά λάθη της τριάδας των μεταφραστών που δεν νόγαγε από μαγειρική.

ΣΧΟΛΙΟ:

Μας τράβηξε την προσοχή η φράση «ψύξης με ξηρό πάγο», όπου πάλι οι μεταφραστές μεγαλούργησαν. Ξηρός πάγος (dry ice στα αγγλικά) είναι το στερεό διοξείδιο του άνθρακα. Μια και σχηματίζεται στους -78,5 βαθμούς Κελσίου, είναι λίγο δύσκολο να βρεθεί στις Άνδεις. (Άσε που πρέπει πρώτα να απομονώσεις χημικά το διοξείδιο του άνθρακα για να το κάνεις ξηρό πάγο, και η Φύση στις Άνδεις έχει άλλα πράγματα να κάνει από το ν’ ακολουθεί τις ευφάνταστες συλλήψεις των μεταφραστών.) Δηλαδή, οι Ίνκας έψυχαν τις πατάτες τους με ξηρό πάγο για να τις συντηρήσουν; Αυτό εννοούσε το γαλλικό πρωτότυπο; Κάτι σαν το conserver au frais après ouverture ('μετά το άνοιγμα, διατηρείται σε ψυγείο') που λένε κάποια συσκευασμένα τρόφιμα;

Τι μας θυμίζει εμάς ο ξηρός πάγος; Μα, τα σύννεφα στις πίστες των ντισκοτέκ από τη δεκαετία του 1980. Αυτά παράγονταν από εξάχνωση (= πέρασμα ενός στερεού απευθείας στην αέρια κατάσταση χωρίς ενδιάμεσα να γίνει υγρό) του ξηρού πάγου.

Τι δουλειά έχει ο ξηρός πάγος με τη μαγειρική; Εντάξει. οι μοριακοί (Ερβέ, Φερράν, Χέστον) και οι επίγονοί τους μάς έδειξαν ότι μπορείς να μαγειρέψεις κάτι με υγρό άζωτο (που σχηματίζεται σε άλλες θερμοκρασίες, της τάξης των -196 Κελσίου). Πού την πάτησαν οι μεταφραστές; Για να δούμε:

Οι Ίνκας στις Άνδεις έπρεπε να επιβιώσουν σε ένα κλίμα το οποίο τις νύχτες περιλαμβάνει θερμοκρασίες υπό το μηδέν και τις ημέρες λιακάδα μαζί με ξηρούς (χωρίς υγρασία) ανέμους. Αν εκθέσεις στο κλίμα αυτό τους κόνδυλους της πατάτας (που, σημειωτέον, είναι ιθαγενής των υψιπέδων των Άνδεων), τότε η πατάτα θα γίνει chuño ή tunta (περισσότερες πληροφορίες εδώ): εν ολίγοις, θα αφυδατωθεί, θα αποκτήσει σπογγοειδή υφή και θα μοιάζει με κορνφλέικ μεγέθους μπάλας του πινγκ πονγκ.

Πηγαίνοντας σε σχετικά άρθρα βλέπουμε ότι η διαδικασία που παράγει το chuño ή την tunta από την πατάτα λέγεται στα αγγλικά freeze-drying (γαλλικά lyophilisation ή cryodessiccation) και στα ελληνικά λυοφιλοποίηση ή κρυοαφυδάτωση.

Ο συγγραφέας του πρωτότυπου θα πρέπει να έγραψε κάτι για sublimation, cryodéshydratation ή cryodessiccation και οι αγαπητοί μας μεταφραστές (ξανα-αυθαιρετώντας πάλι άλλη μία φορά) το απέδωσαν ως «ξηρό πάγο».

ΔΙΟΡΘΩΣΗ (του επίμαχου εδαφίου):
Προερχόμενη από τα οροπέδια των Άνδεων, όπου συντηρούνταν στους παγετώνες από τους Ίνκας (πρόκειται για πρώιμη μορφή ξήρανσης με διαδοχική χρήση παγετού, ήλιου και ξηρού ανέμου), χρησίμευσε…

.

.

.

ομελέτα η μοναστηριακή (omelette d' abbaye)

Συνεχίζουμε (για δεύτερο post) με την ελληνική μετάφραση γαλλικού τευχιδίου του 2007 περί γαστρονομίας, το οποίο πρόσφατα διανεμήθηκε από πρωινή εφημερίδα. Πρωτοτυπώντας, δεν κάνουμε αναφορά στο γαλλικό πρωτότυπο, το οποίο άλλωστε δεν υπάρχει στην κατοχή μας. Θα επισημάνουμε προφανή και εξόφθαλμα μεταφραστικά λάθη της τριάδας των μεταφραστών που δεν νόγαγε από μαγειρική. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν, μιας και scripta manent.



Η εν λόγω κυρία, συχωρεμένη από τo 1931, ονομαζόταν la mère Poulard. Η τριάδα των μεταφραστών είδε το όνομα αυτό στο γαλλικό πρωτότυπο δίπλα σε μία αναφορά στο γνωστό Mont Saint Michel της Κάτω Νορμανδίας, τη νησίδα που στεγάζει το ομώνυμο αββαείο, και σκέφτηκαν:


«Αββαείο και mère: Μάλιστα, η μητέρα ηγουμένη θα είναι αυτή, θα φτιάχνει και ομελέτες. Κάτι σαν την παπα-Λάμπραινα την καημένη που δε μπορεί να ταΐσει και να κουλαντρίσει τόσους που είναι μαζεμένοι στου παπα-Λάμπρου την αυλή».

Θεμιτός ο συλλογισμός, αλλά λανθασμένος. Ηγουμένη Πουλάρ! Τι ωραίο και ευφάνταστο! Είχαμε ακούσει για μοναστηριακές μπύρες (κυρίως σε Βέλγιο, αλλά και σε Γαλλία με τις bières d’ abbaye), αλλά το «μοναστηριακές ομελέτες» αποτελεί πρωτιά!

Στα γαλλικά, το mère σημαίνει και ‘μητέρα’, πέρα από το ‘ηγουμένη’. Το πρωτότυπο κάνει αναφορά στην Annette Boutisut η οποία παντρεύτηκε με τον Victor Poulard και ως αντρόγυνο ανέλαβαν το ντόπιο ξενοδοχείο-εστιατόριο Tête d’Or στο Mont Saint Michel. Από το όνομα αυτής λοιπόν της κυρίας βαπτίστηκε και η ομελέτα. Αν θέλετε να δείτε τι κάνει αυτήν την ομελέτα χαρακτηριστική στο εστιατόριο που πλέον ονομάζεται “La mère Poulard”, μπορείτε ν΄ανατρέξετε εδώ για ένα βιντεάκι, και εδώ ή εδώ για φωτογραφίες: Θα διαπιστώσετε ότι η σχετική ομελέτα ψήνεται σε δυνατή φωτιά από ξύλα μέσα σ’ ένα τηγάνι με χερούλι μήκους 1 μέτρου και βάλε (με το συμπάθειο), απαραίτητο σύνεργο για να μην καψαλιστεί ο ψήστης-οψοποιός.

Ενώ λοιπόν η κυρία ήταν εστιάτωρ, ταβερνιάρισσα, μαγείρισσα, νοικοκυρά, η τέλος πάντων μία κοσμική (laïque στα γαλλικά), η ένδοξος τριάς των μεταφραστών αυθαιρετεί, την μεταφέρει στη μοναστική (monastique, moniale, monacale στα γαλλικά) σφαίρα και την αναγορεύει «ηγουμένη».


Ακολουθώντας την ίδια αυθαίρετη λογική, μόλις κάποιος δει μία ετικέτα από το Αγιορίτικο κρασί του Τσάνταλη (φιλοτεχνημένη και με Βυζαντινίζουσα-εκκλησιαστική γραμματοσειρά), θα πρέπει δηλαδή να υποθέσει αυτόματα ότι Τσάνταλη λένε τον ηγούμενο της Μονής;
.
.
.

Traducteurs culinaires par erreur

Culinary translators by mistake.
'Μαγειρομεταφραστές κατά λάθος.'

Σήμερα, τα Errata Culinaria πρωτοτυπούν. Θα σχολιάσουν αποσπάσματα από την ελληνική μετάφραση ενός γαλλικού μαγειρικού βιβλίου, χωρίς αναφορά στο γαλλικό πρωτότυπο, το οποίο δεν έχουν στην κατοχή τους, άλλωστε.

Τα τεχνικά μαγειρικά λάθη στη μετάφραση είναι προφανή, εξόφθαλμα, και υποδηλώνουν μεταφραστές που δε νόγαγαν από μαγειρική.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:
Βιβλιαράκι-τευχίδιο ανασκόπησης της γαστρονομίας το οποίο πρόσφατα μοιραζόταν μαζί με πρωινή εφημερίδα. Γαλλική έκδοση του 2007, για την ελληνική μετάφραση του οποίου πιστώνονται άτομα τρία.

Με λίγα λόγια, όπως θα διαπιστώσετε από το υπογραμμισμένο από εμάς απόσπασμα, οι μεταφραστές μας λένε ότι ο Maillard ήταν μπαχαρτζής. Pas mal! Όχι κι άσχημα – τουλάχιστον οι μεταφραστές εδώ πρωτοτυπούν. Όμως, αυτοσχεδιάζουν και αυθαιρετούν (πάντα βέβαια, στην καμπούρα ημών των αναγνωστών).

Ο Louis Camille Maillard ανακάλυψε τις πολύπλοκες αντιδράσεις που συντελούνται μεταξύ ενός αμινοξέος και ενός σακχάρου με την παρουσία της θερμότητας, και δημοσίευσε τα συμπεράσματά του το 1910. Οι αντιδράσεις αυτές ονομάζονται αντιδράσεις Μαγιάρ, αντιδράσεις αμαύρωσης, ή browning reactions. Ορισμένοι (λανθασμένα) τις ταυτίζουν με την καραμελοποίηση της ζάχαρης, που όμως εμπλέκει μόνο σάκχαρα. Στη μαγειρική, οι αντιδράσεις Μαγιάρ αποτελούν το χημικό υπόβαθρο για τα καφετο-ρόδινα χρώματα και τις μεστές, σύνθετες γεύσεις στα τσιγαρισμένα κρέατα, στην κόρα του ψωμιού, στον καβουρδισμένο καφέ, και σε πλείστα άλλα φρυγανισμένα, ροδισμένα, καβουρδισμένα προϊόντα.

.

Σίγουρα, το γαλλικό κείμενο έλεγε ότι ο Μαγιάρ ανακάλυψε νέες αρωματικές ενώσεις που προέκυψαν από τις αντιδράσεις αυτές. Στα γαλλικά, το πρωτότυπο κείμενο θα πρέπει να έλεγε κάτι που έμοιαζε με composés aromatiques. Ένα αντίστοιχο κείμενο στα αγγλικά θα έλεγε aromatic compounds. Οι φωστήρες μεταφραστές δεν πήραν καθόλου μυρωδιά απ' όλα αυτά και, με περισσή άνεση, το αποδίδουν όπως νομίζουν.
.
Απορία:
Στην ιεραρχική δομή της εστίασης (που έχει ομολογουμένως βελτιωθεί τις τελευταίες 2 δεκαετίες, αλλά παραμένει ακόμα «έντονα διαστρωματωμένη» “highly/intensely stratified”, όπως κομψά το θέτουν οι κοινωνιολόγοι), ο μαθητευόμενος, ο ανειδίκευτος, ο άπειρος πρέπει να ξεκινήσει από τα κρεμμύδια, τις πατάτες, και το ανηλεές και ακατάπαυστο ξεφλούδισμα και ψιλοκόψιμο δεκάδων κιλών υλικών ημερησίως για τη mise en place.
.

Ο νυν μέγας και τρανός Jean-Georges Vongerichten, αφηγούμενος την πάλαι ποτέ εν Γαλλία μαθητεία του στον Jeffrey Steingarten λέει, μεταξύ άλλων, ότι αρχικά δεν του επιτρεπόταν να μαγειρέψει για πελάτες, αλλά μονάχα για τα σκυλιά τους, τα οποία αυτοί οχούμενοι έφερναν μαζί τους στη βόλτα τους ανά τα γαλλικά εξοχικά εστιατόρια. Το φαγητό του τετράποδου σκυλολογιού (συνήθως τα κοκαλιάρικα μπροστινά πόδια των κουνελιών), μάλιστα, έπρεπε να σερβιριστεί ταυτόχρονα με το φαγητό του συνοδεύοντος διπόδου γαστρο-συρφετού.
.

Στα δικά μας μεταφραστικά χωράφια, τώρα, γιατί δηλαδή θα πρέπει ο αντίστοιχα άπειρος στα μαγειρικά κείμενα να πηγαίνει κατευθείαν στη θέση του σεφ ενώ κανονικά τού πρέπει μια θέση κωπηλάτη σε ρωμαϊκή γαλέρα, ή (προκειμένου για εστιατόρια) μία θέση χειριστή σφουγγαρίστρας ή μία θέση καθαριστή των φίλτρων των απορροφητήρων από τη λίγδα και τη μάκα;

.

.

.

translation merriment

'ε, ρε γλέντιαα... !'
με αυτόν τον παιάνα θα ξεκίναγε και η παράστασις του θεάτρου σκιών "ο Καραγκιόζης μαγειρο-μεταφραστής"
.
Τελειώνουμε σήμερα την ενασχόλησή μας με την ελληνική μετάφραση αγγλικού βιβλίου μαγειρικής. 7 posts νομίζουμε ότι είναι αρκετά. Παραθέτουμε τέσσερα αποσπάσματα που απολαύσαμε (όχι πως δεν υπάρχουν κι άλλα) και θέλουμε να μοιραστούμε μαζί σας.


-----
Το ξέρατε ότι οι Αλγονκίνοι είχαν Στρογγυλή Τράπεζα γύρω από την οποία συγκεντρώνονταν για να μιλήσουν για τη λογοτεχνία και τον έρωτα στις δεκαετίες του 1920 και 1930; Μα, το 1920 και το 1930; Αφού οι Ινδιάνοι είχαν αποδεκατιστεί από τους λευκούς και από τα τρία αγαθά που οι λευκοί εκόμισαν και συνεισέφεραν εις τον Νέο Κόσμο (όπως τα κατονόμασε και ένας εικονοκλάστης Ιρλανδός καθηγητής μας εν Εσπερία που τώρα ή θα πρέπει να 'χει συγχωρεθεί ή να ζει σε βαθιά γεράματα ως άλλος Μωυσής: "the Bible, alcohol, and syphilis") πού τις βρήκαν τις στρογγυλές τράπεζες στον εικοστό αιώνα, ε;

Τι είπατε; Λέμε ασυναρτησίες; Ορίστε λοιπόν...



Δεν σας φαίνεται παράξενη δραστηριότητα για την φυλή των Ινδιάνων Algonquin; Εμείς γνωρίζουμε ότι οι Ινδιάνοι είχαν ανταμώματα και συνάξεις (όπως και οι δικοί μας Βλάχοι, Σαρακατσάνοι και οι Ρομά, άλλωστε) που τις ονόμαζαν powwow (πάουγάου), αλλά συζητούσαν τα της φυλής και όχι τα της λογοτεχνίας.

Το πρωτότυπο δεν βοηθάει και πολύ - εδώ ο μεταφραστής έκαμε πιστή μετάφραση. Φαίνεται όμως ότι ο μεταφραστής αγνοεί τη Στρογγυλή Τράπεζα του ξενοδοχείου Algonquin (Αλγκόνκουιν) που ο συγγραφέας του πρωτότυπου είχε κατά νου. Πρόκειται για λογοτεχνικό κύκλο, λοιπόν. Πώς λέμε "το πατάρι του Λουμίδη"; Έτσι.

Παραπέμπουμε τους συντελεστές του βιβλίου στο άρθρο Algonquin Round Table της wikipedia για του λόγου το αληθές. Αν θέλετε, υπάρχει και η αντίστοιχη περιγραφή από την ιστοσελίδα του ίδιου του ξενοδοχείου.



-----

Έκπληκτοι αλλά και κάπως αηδιασμένοι οι Βαυαροί ενώπιον ενός κοτόπουλου και ενώπιον της παρασκευής λουκάνικου; Αφού αυτοί (όπως όλοι οι Γερμανοί) γεννιούνται περιτριγυρισμένοι από λουκάνικα. Προς τι η αηδία των Βαυαρών για κάποια που "προσπαθεί να κάνει ένα λουκάνικο"; Μήπως ο μεταφραστής κάνει μία πατάτα εδώ; Πάμε να δούμε...

Να σας μεταφράσουμε το επίμαχο σημείο εμείς (διατηρώντας το ύφος του μεταφραστή), διότι δεν νομίζουμε ότι οι αναγνώστες αξίζουν παρόμοια κακοποίηση.

Την τελευταία φορά που βρεθήκαμε στο μαγαζί της, είχε αφήσει ένα κοτόπουλο στο ξύλο κοπής με βγαλμένα έξω τα εντόσθιά του-ξεκίνησε να το κόβει και στη συνέχεια το ξέχασε- και τάιζε με τα χέρια της ωμή γέμιση από λουκάνικο σε μία ομάδα αηδιασμένων Βαυαρών, ...

Τη διαφορά πιστεύουμε να τη βλέπετε. Και γιατί να είναι αηδιασμένοι οι Βαυαροί; Μήπως γιατί θα λέκιαζαν τα Lederhosen τους; Όχι: Αηδίαζαν διότι το ωμό χοιρινό δεν είναι και ο καλύτερος μεζές, εφόσον μπορεί να περιέχει το παράσιτο trichinella spiralis. Είναι αυτό για το οποίο ελέγχουν οι κτηνίατροί μας και σφραγίζουν τα χοιρινά μας (τα όσα λίγα παράγουμε σε σχέση με την εγχώρια ζήτηση) με την παραλληλόγραμμη σφραγίδα "ΕΤΡΙΧΙΝΟΣΚΟΠΗΘΗ".

-----

Διαβάζοντας αυτό το απόσπασμα, σκεφτήκαμε (συμβουλευόμενοι κι έναν χάρτη): Από πού άραγε θα κάνουν ντου οι Ιταλοί για να πολεμήσουν τους Αυστριακούς; Από το Φριούλι; Από το Τρεντίνο; Άλλες επιλογές δεν υπάρχουν. Και στις δύο λοιπόν περιπτώσεις, παρεμβάλλονται οι Άλπεις. Εμείς που ξέρουμε τι εστί πόλεμος στην Πίνδο, σίγουρα δεν στείλαμε το 1940 τους φαντάρους μας με σανδάλια. Μήπως ο μεταφραστής έχει έντονες μνήμες από τον Αστερίξ, όπου οι λεγεωνάριοι ήταν πάντα υποδημένοι με σανδάλια και μονάχα με σανδάλια;

Πάμε στο πρωτότυπο, λοιπόν...

Όπα μεγάλε ... σέλες λέει, όχι σανδάλια. Βιασύνη και πρεμούρα στη μετάφραση, ε;


Το "σέλες" συνηγορεί και με το νόημα του πρωτότυπου. Μία αγελάδα σου δίνει την πρώτη ύλη για 5-6 σέλες (δέρμα και τον "κετσέ"), αλλά για δεκάδες σανδάλια.

-----

Και το τελευταίο:

"ορισμένα κρασιά ωρίμαζαν για περισσότερο από 1.000 χρόνια":

Τς...τς...τς ... τι λες βρε παιδί μου! Για φαντάσου πόσο θα κάνει ένα τέτοιο χιλιόχρονο μπουκάλι, αφού μπουκάλια κρασιού ηλικίας μόλις 50 ετών πωλούνται για κάποιες χιλιάδες ευρώ, με τους έχοντες και κατέχοντες να κονταροχτυπιούνται σε δημοπρασίες.

1.000 χρόνια. Για δες τι ποιεί ο πανδαμάτωρ χρόνος... (και ο συχνά-πυκνά λανθάνων μεταφραστής)

Μήπως, λέμε μήπως, ο μεταφραστής θα έπρεπε να γράψει ... όπου η οικογένεια ωρίμαζε τα κρασιά της εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια ;

-----



Τελειώνοντας, να ευχηθούμε στο μεταφραστή (που πρωτάρης δεν είναι) και την επιμελήτρια (που, ως αρχισυντάκτρια μαγειρικού εντύπου, είναι αυτή που δίνει το imprimatur ή 'τυπωθήτω' σε σχετικά άρθρα) περισσότερη προσοχή στο επόμενό τους πόνημα. Θα τη χρειαστούν, όπως θα τη χρειαστεί και το δύσμοιρο το μελλοντικό πόνημα για να μη βγει σαν και τούτο, με τα λάθη να υπερβαίνουν την εκατοντάδα.
.

Στον εκδότη ευχόμαστε μία πιο προσεγμένη επιλογή συνεργατών (ή και μία καλύτερη πολιτική αμοιβών, ώστε οι συντελεστές να παρακινηθούν και να εργαστούν περισσότερο ευσυνείδητα. Έχουμε κι αυτή την εργοδοτική παράμετρο … να μην την ξεχνάμε) και μία περισσότερο κριτική ματιά στα βιβλία - «παιδιά» του. Αφού φέρουν τ’ όνομά του στο εξώφυλλο, ας προσέξει λίγο παραπάνω ό,τι περιέχουν και να επιβεβαιώσει ότι το περιεχόμενο ανταποκρίνεται στο πρωτότυπο. Απλά, θεμελιώδη πράγματα, δηλαδή ... Elementary, my dear Watson...

Μιας και στο εν λόγω κακοποιημένο βιβλίο έγινε μνεία του ποιήματος “Donna me prega” του Guido Cavalcanti, κλείνουμε το σημερινό μας άρθρο με τους τελευταίους στίχους του σε δική μας πρόχειρη μετάφραση (συμπαθάτε μας για τα σκουριασμένα ιταλικά μας - στο μάθημα των αγγλικών προσέχαμε περισότερο) :

Tu puoi sicuramente gir, canzone,
là ’ve ti piace, ch’io t’ho sì adornata
ch’assai laudata - sarà tua ragione
da le persone - c’ hanno intendimento:
di star con l’altre tu non hai talento.

Τώρα, τραγούδι μου, μπορείς με σιγουριά να πορευτείς
Όπου θες, στολίδια σου ’χω δώσει τέτοια
Ώστε να παινευτείς
Μονάχα απ’ όσους μπορούν το νόημά σου να κρίνουν:
Στους υπόλοιπους, τα ταλέντα σου αφανέρωτα να μείνουν.

.

.

.

translation odds n' ends (errata miscellanea translationis)

'μεταφραστικά ρετάλια και ξέφτια λογιών-λογιών'

Τελειώνουμε (όπου να ’ναι, «λάγκσαμ-λάγκσαμ» όπως λένε και οι ελληνογερμανοί) την ενασχόλησή μας με το μεταφρασμένο από τα αγγλικά βιβλίο μαγειρικής το οποίο μας κρατάει συντροφιά εδώ και 6 post. Βέβαια, αν σκεφτούμε ότι το «συντροφιά» ετυμολογείται από το «συν-» και το «τρέφω», μάλλον μία πικρή γεύση μας άφησε στο στόμα το εν λόγω βιβλίο.

Σήμερα παραθέτουμε ένα θεματικό απάνθισμα λαθών μικρότερων (εν είδει amuse-bouches, αν προτιμάτε), αλλά ενδεικτικών τής προχειρότητας της μετάφρασης και της επακόλουθης επιμέλειας. (Όλοι οι αριθμοί σελίδων είναι από την ελληνική έκδοση.)

Το απάνθισμα παρατίθεται αντί απάντησης σε e-mails αναγνωστών και σε προσωπικά σχόλια φίλων οι οποίοι μας λένε ότι όλα τα βιβλία έχουν και από «ένα-δυο λαθάκια» τα οποία είναι πολύ δύσκολο, κοπιώδες και δαπανηρό (το τελευταίο θα το προσέθετε ο εκδότης που, στο κάτω-κάτω, εμπορική επιχείρηση διατηρεί, και ουχί φιλανθρωπικήν τοιαύτην) να απαλειφθούν. Ε λοιπόν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα «λαθάκια» σίγουρα είναι παραπάνω από «ένα-δυο». Με κόκκινο σημειώνουμε τα λάθη και με πράσινο τη διόρθωση ή μία από τις πιθανές διορθώσεις.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ

Ο ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΝ ΑΠΟ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ:
σελ. 47_____salsa = «σαλάτα», μας λένε.
Σάλτσα έπρεπε να πουν, και θα ήταν αρκετό.

σελ 53_____(και πολλές φορές ακόμα) branzino = «πέρκα», μας λένε
Λάθος. Το ιταλικό branzino είναι το δικό μας λαβράκι ή αλλιώς dicentrarchus labrax (για επιβεβαίωση μπορείτε ν’ ανατρέξετε εδώ) το οποίο ονομάζεται επίσης και lupu, spinola ή spigola στα ιταλικά.
Η πέρκα, όπως τη λέει ο μεταφραστής, είναι το ιταλικό perchia ή sciarrano (serranus scriba). Αυτό όμως το ψαράκι φτάνει σε μήκος βία τα 30 cm (αν είναι τυχερός ο ψαράς και το ψαρέψει πλήρες ημερών), και δεν προσφέρεται για ψήσιμο στη σχάρα. Το βιβλίο, βλέπετε, αναφέρεται ρητά σε ψάρι που το ψήνουν στη σχάρα και μόνο στη σχάρα. Γνωστή σ’ εμάς και ως «μπογιατζής» ή «γραμματικός» (προσέξτε, αν θέλετε, το scriba στο λατινικό της όνομα), μοιάζει πολύ περισσότερο με χάνο, παρά με λαβράκι.
Το λαβράκι, που μπορεί να φτάσει και το 1 μέτρο σε μήκος, είναι μία χαρά για ψήσιμο στη σχάρα και ικανοποιεί και την όρεξη του Αμερικάνικου κοινού για sea bass, striped bass, black sea bass και ψάρια της οικογένειας αυτής τα οποία στην Αμερική θεωρούνται «πρώτα» ψάρια.

σελ. 158_____testicles [ζώων]= «γλυκάδια», μας λένε.
Λάθος: χαμηλά, χαμηλά, και θα τα βρεις εκεί τα testicles. Πρόκειται για τ’ αμελέτητα. Αφού το πρωτότυπο μιλάει και για κοκόρια, ρε παιδιά. Πού τα βρήκατε εσείς τα γλυκάδια πάνω σε κοκόρι;

σελ. 229_____gluten = «άμυλο», μας λένε. Προσέξτε και παρακάτω,
σελ. 272_____starch = «γλουτένη», μας λένε.
Εδώ τα έχουν μπλέξει. Για να τα ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν.
Η γλουτένη είναι η πρωτεΐνη του σιταριού (και σε μικρότερο βαθμό της σίκαλης: το καλαμπόκι, η βρώμη και το κριθάρι δεν έχουν γλουτένη, γι αυτό και οι γιαγιάδες-ζυμώτριες του παλιού καιρού σωστά έλεγαν ότι το καλαμποκάλευρο και το κριθαράλευρο σκέτα δεν ζυμώνονται σε ψωμί), ένα σύμπλεγμα γλιαδίνης και γλουτελίνης (άλλες πρωτεΐνες αυτές).

Το άμυλο είναι υδατάνθρακας: ένας πολυσακχαρίτης που αποτελείται από αμυλόζη και αμυλοπηκτίνη σε διαφορετικές αναλογίες, που εξαρτώνται από το φυτό προέλευσης.

Αν όλα αυτά σας φαίνονται ακαδημαϊκά, ορίστε ένα απλό πείραμα. Πάρτε ένα κομμάτι ζυμαριού για ψωμί και μαλάξτε το για λίγο μέσα σ’ ένα μπολ γεμάτο με νερό. Μετά από λίγα λεπτά μαλάξεων, το μαλαχθέν αυτό ζυμάρι θα έχει ελαττωθεί σε όγκο, θα είναι πιο μαλακό και ελαστικό, και το νερό θα έχει πάρει ένα λευκό, γαλακτώδες χρώμα. Αυτή η μπαλίτσα ζύμης είναι η γλουτένη του σιταριού. Το άμυλο έχει πλέον διαλυθεί στο νερό. Αν (αφού αφαιρέσετε τη μπαλίτσα της γλουτένης) βράσετε το νερό μέχρι να εξατμιστεί, θα δείτε ότι θα παραμείνει μία λευκή σκόνη που θα σας θυμίζει νεσεστέ, άνθος αραβοσίτου, ή κορν φλάουρ: βουαλά! Άμυλο, αγγλικά starch, γαλλικά amidon.

Δεν θα μπορούσε ο μεταφραστής ν’ αποδώσει το gluten ως «γλουτένη» και το starch ως «άμυλο» (μεταφράσεις που υπάρχουν ακόμα και σε αγγλοελληνικά λεξικά τσέπης) και να ξεμπλέξουμε όλοι; Γιατί αντιστρέφει τις ερμηνείες των δύο αυτών λέξεων; Αφού οι πρωτεΐνες απέχουν παρασάγγας από τους υδατάνθρακες. Ή μήπως δεν άνοιξε καν λεξικό, απλά έγραψε ό,τι του κατέβηκε και η επιμελήτρια το πέρασε στο ντούκου;

σελ. 238_____saba = «ξύδι σάμπα», μας λένε.
Γράψε «σάμπα», σκέτο, κι άστο έτσι για όποιον καταλάβει. Αφού και άλλους ιταλικούς μαγειρικούς όρους που είχε το πρωτότυπο ακριβώς πριν, τους μετεγγράφεις στα ελληνικά, και καλά κάνεις. Τη λέξη «ξύδι» γιατί την προσθέτεις έτσι αυθαίρετα, βρε αδερφέ; Αφού εδώ πρόκειται για το πετιμέζι (οι Ιταλοί το ονομάζουν επίσης sapa ή mosto cotto).

Μήπως εδώ πρόκειται για λαθάκι της επιμελήτριας-κουζινοσυντάκτιδος; Διότι το πετιμέζι είναι όντως ένα από τα υλικά για το ξύδι μπαλσάμικο - ξύδι όμως δεν είναι.

σελ. 239_____rosemary = «θυμάρι», μας λένε.
Δεντρολίβανο θα θέλετε να πείτε.

σελ. 336_____tuna roe = «τόνος», μας λένε.
Αβγοτάραχο τόνου ή αβγά τόνου είναι το σωστό.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

Ο ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ ΑΓΝΟΟΥΝ ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ:
σελ. 35_____(και 20-τόσες φoρές ακόμα) one quart = «ένα γαλόνι», μας λένε.
¼ (0,25) του γαλονιού είναι το σωστό (άντε, περίπου ένα λίτρο)

σελ. 196_____twelfth = «εικοστός» μας λένε.
δωδέκατος, μήπως;

σελ. 283_____8,000 = «οκτακόσια» μας λένε.
μάλλον οκτώ χιλιάδες

σελ. 312_____five pounds = «τέσσερα κιλά», μας λένε.
2½ κιλά ή 2,2 κιλά, αφού ένα πάουντ = 454 γραμμάρια.

σελ. 312_____5-6 inches = «έξι πόντους», μας λένε.
13-15 πόντους είναι το σωστό – ελάτε τώρα, κάντε κανένα πολλαπλασιασμό. 1 ίντσα = 2,54 εκατοστά.

σελ 339_____100 miles = «200 χιλιόμετρα», μας λένε.
160 χλμ (για την ξηρά) – εδώ για ξηρά μιλάμε
185 χλμ (για θάλασσα)

σελ. 341_____5 inches = «τρεις πόντους», μας λένε.
δεκατρείς πόντους είναι το σωστό. Λες εδώ να ευθύνεται ο δαίμων και όχι ο μεταφραστής και η επιμελήτρια;

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΡΙΤΗ

Ο ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ ΑΓΝΟΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ:

σελ 21_____a wise-guy joint = "ένα μαγαζί", μας λένε.
Αχ, τζάμπα πήγε η σχετική ταινία του Brian De Palma (1986). “Wiseguys” δεν τη λέγανε; Ένα μαγαζί της Μαφίας ή ένα μαφιόζικο στέκι είναι το σωστό, λοιπόν.

σελ 24_____stoner munch = «το πιο … μεθυστικό φαγητό», μας λένε
Αν έχεις καπνίσει το εκ Ζωνιανών ΠΟΠ χορταράκι (στην Αμερική, βέβαια, πιο διαδεδομένα είναι άλλα ΠΟΠ, όπως Acapulco Gold, Panama Red, Sinsemilla, Thai stick, Jamaican ganja, και το σχετικά νέο skunk) είσαι stoned ή stoner. Μετά που θα το καπνίσεις, σε πιάνουν τα λεγόμενα “munchies”, ή “you get the munchies”, δλδ λιμπίζεσαι κάτι να φας, βρε παιδί μου. Οπότε stoner munch είναι ένα φαγάκι που θα κατευνάσει την πείνα σου και θα σε φέρει στα ίσα σου ή θα σε ξεπήξει (will chill you out) από την επήρεια της τετραϋδροκανναβινόλης (THC). Stoner munch ήταν και το de rigueur σιροπιαστό γλυκό που κατανάλωναν οι χασισοπότες ρεμπέτες μας μετά που είχαν «κάνει» ή «πιει» ένα ναργιλέ, ώστε να πάνε κάτω τα «ζαφείρια» και να μην είναι ο στόμας τους τσαρούχι.
Εδώ λοιπόν ο μεταφραστής αδικεί κατάφωρα το πρωτότυπο. Θα μπορούσε να το είχε μεταφράσει σαν μεζεκλίκι μετά το τσιγαριλίκι, ή κάτι παρόμοιο.

σελ 86_____upstate = «στα βόρεια προάστια της πόλης», μας λένε.
Εδώ πρόκειται για την πόλη της Νέας Υόρκης και ο μεταφραστής μάς μιλάει για καλλιέργεια λαχανικών στα βόρεια προάστια; Πού ακριβώς, δηλαδή; Στο Μπρονξ;
Αφού το πρωτότυπο λέει ξεκάθαρα upstate: στα βόρεια της Πολιτείας (state) της Νέας Υόρκης. Εκεί (σε αξιοσημείωτα μεγάλες εκτάσεις, μια και η πολιτεία εκτείνεται μέχρι τους καταρράκτες του Νιαγάρα στα Αμερικανο-Καναδικά σύνορα) μπορείς κάλλιστα να καλλιεργήσεις λαχανικά. Άλλο πόλη (‘άστυ’), και άλλο πολιτεία (για τις ΗΠΑ, ‘νομός’).

σελ 138_____Wellington boots = «μπότες Γουέλιγκτον», μας λένε
γαλότσες θα ήταν μία πολύ καλύτερη απόδοση, για να καταλάβουμε κι εμείς οι έρμοι ιθαγενείς που δεν γνωρίζουμε τον Άρθουρ Γουέσλι, τον Α´Δούκα του Γουέλιγκτον που τις φορούσε μετά μανίας και έτσι τις διέδωσε.

σελ 192_____the Midtown hotel = το ξενοδοχείο "Μίνταουν", μας λένε
Αφού μιλάμε για την πόλη της Νέα Υόρκης, και στο πρωτότυπο το κύριο όνομα δεν είναι γραμμένο με πλάγια γράμματα, γιατί γράφετε ό,τι σας κατέβει;
Midtown είναι η περιοχή του Μανχάταν που περικλείεται μεταξύ της 14ης και 59ης οδού. Πιο κάτω από τη 14η μιλάμε για Downtown, και πιο πάνω από την 59η μιλάμε για Uptown. Οπότε το κεντρικό ξενοδοχείο θα ήταν μία επαρκέστατη μετάφραση.

σελ 394_____[the bull] is horny = [ο ταύρος] «είχε μεγάλα κέρατα», μας λένε.
Θα διαφωνήσουμε ριζικά. Εδώ το πρωτότυπο μιλάει για έναν ταύρο που τον αναμένουν τέσσερεις αγελάδες δια τα περαιτέρω (διαιώνιση του είδους, κλπ). Ο ταύρος, λοιπόν, ήταν σεξουαλικά εξημμένος (sexually aroused), ή αλλιώς «καβλάντης», όπως λαλούσιν το στα Κυπρέικα, και δεν είχε μεγάλα κέρατα. Ας μη ξεχνάμε τις κινηματογραφικές ταινίες με θέμα τον πόλεμο του Βιετνάμ, όπου οι ντόπιες πόρνες έλεγαν στους Αμερικάνους φαντάρους: "C’mon, GI. Me so horny tonight…" Σίγουρα αυτές δεν ήταν κερασφόρες, σωστά;


---
Με αυτήν την πικάντικη νότα, σας χαιρετούμε. Στο επόμενο post, θα καταλήξουμε για το βιβλίο αυτό, θα το αφήσουμε στην ησυχία του, και θα ευχηθούμε στους συντελεστές του (μεταφραστή, επιμελήτρια, εκδότη) καλύτερες επιδόσεις στο μέλλον.
.
.
.

Sic transit gluten pastarum

'ούτως παρέρχεται η των ζυμαρικών γλουτένη'

.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:

Μετάφραση αγγλικού βιβλίου μαγειρικής. Το ίδιο βιβλίο μας απασχολεί εδώ και 5 posts.

.

ΣΧΟΛΙΟ:

Όπως πάντα, η παραπάνω φωτογραφία είναι σε αρκετά μεγάλη ανάλυση ώστε, αν κάνετε κλικ επάνω της, να μεγεθυνθεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Στο υπογραμμισμένο απόσπασμα, ο μεταφραστής μας λέει ότι το αλεύρι και το νερό ως υλικά των ζυμαρικών "ήταν αρκετά για να υφανθεί το διαρκές μυστήριο του ευρωπαϊκού γεύματος."

.

Επειδή το νόημα στα ελληνικά παραμένει ανεξιχνίαστο, πάμε στο πρωτότυπο το οποίο απετέλεσε το εφαλτήριο για τόση εκφραστική δεινότητα:

Όπα! Πάλι παραλείπουμε ό,τι δεν μας βολεύει, κύριε μεταφραστά;

.

Συγκεκριμένα, αναφέρομαι στις 24 λέξεις υπογραμμισμένες με κόκκινο.

.

Έτσι, λοιπόν, κατανοούμε ότι το μυστηριώδες υφάδι του Ευρωπαϊκού γεύματος είναι η γλουτένη, η πρωτεΐνη του σιταριού, αυτή που προσδίδει ελαστικότητα και σπογγώδη υφή στη ζύμη του ψωμιού (και συνοχή στη ζύμη των ζυμαρικών).

.

Ο μεταφραστής ίσως να είχε δυσανεξία στη γλουτένη και γι αυτό δεν μετέφρασε το απόσπασμα --μην πάθει και κανέναν κολικό ο άνθρωπος (δεν αστειευόμαστε - η δυσανεξία στη γλουτένη προκαλεί κολικούς). Η επιμελήτρια; Ατάραχος και μακαρία, αφήνει παρόμοια (καθώς κι άλλα πολλά) λάθη να σερβίρονται στον αναγνώστη. Αν δούλευε σε εστιατόριο, τέτοιο expediting θα έκανε;

.

Once again my life has been saved by the miracle of lasagne.

Γκάρφιλντ ο Γάτος

από την ομώνυμη ταινία κινουμένων σχεδίων

.

.

.

Pasting the pasty pastry

χλωμή τη βλέπω τη ζύμη...

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:
Μετάφραση αγγλικού βιβλίου μαγειρικής. Το ίδιο βιβλίο μας απασχολεί εδώ και 4 posts. Λέμε να γράψουμε 1-2 posts ακόμα και μετά να το αφήσουμε στην άκρη για μελλοντική χρήση. Μην ανησυχείτε... περιέχει πολύ πράμα ακόμα, τόσο μεταφραστικά, όσο και τεχνικά.

ΣΧΟΛΙΟ:
Όπως πάντα, η παραπάνω φωτογραφία είναι σε αρκετά μεγάλη ανάλυση ώστε, αν κάνετε κλικ επάνω της, να μεγεθυνθεί σε ικανοποιητικό βαθμό.

Ο μεταφραστής λοιπόν μας λέει ότι όσοι μάγειροι φτιάχνουν ζυμαρικά ακολουθούν ακριβείς μετρήσεις, είναι επιστήμονες, χρησιμοποιούν συγκεκριμένα υλικά, και δεν συμμαζεύεται. Και συνεχίζει, παραθέτοντας τα υλικά: αλεύρι, βούτυρο, αυγά, ζάχαρη, γάλα. Να θυμίσουμε ότι εδώ ο μεταφραστής αναφέρεται σε αυτούς που χειρίζονται τις πρώτες ύλες για να παράξουν ζυμαρικά. Το ότι βλέπουμε βούτυρο και ζάχαρη σαν υλικά στα ζυμαρικά μάς παραξενεύει λίγο, μια και το βιβλίο πραγματεύεται την παρασκευή ζυμαρικών στις μέρες μας, και όχι στο Μεσαίωνα. Τότε, πολλά ζυμαρικά όντως παρασκευάζονταν με ζάχαρη στη ζύμη τους, μια και η ζάχαρη ήταν κάτι σπάνιο και το θεωρούσαν είδος πολυτελείας. Παραξενευόμαστε ακόμα περισσότερο όταν ο μεταφραστής αναφέρει ότι αν βάλουν πολύ βούτυρο, η ζύμη γίνεται εύθρυπτη, αν βάλουν ένα αυγό παραπάνω, η ζύμη θα μοιάζει με κέικ.

Αφού λοιπόν παραξενευτήκαμε αρκετά, πάμε στο αγγλικό πρωτότυπο να δούμε τι λέει:

Ρε, τι ζυμαρικά και πράσσειν (και μεταφράζειν και γράφειν) άλογα; Pastry cook λέει ό άνθρωπος, δηλαδή 'ζαχαροπλάστης, παρασκευαστής γλυκών εδεσμάτων'.

Και καθόμασταν εμείς και παιδευόμασταν να βγάλουμε νόημα μέσα από την αυθαιρεσία και την ανοησία (λόγω βιασύνης και ξεπέτας) του καθενός που δεν μπαίνει καν στον κόπο να ρίξει δεύτερη ματιά στο κείμενο και να ξεκαθαρίσει τη διαφορά μεταξύ pasta ('ζυμαρικά') και pastry ('γλυκά'). Αν η διατύπωση σας φάνηκε βαριά, συμπαθάτε μας, αλλά ορίστε τρία άλλα δείγματα από το ίδιο απόσπασμα για ν' αγανακτήσετε κι εσείς:
.
Δείγμα 1
The pastry cook is a scientist and works with exact measurements and stable ingredients that behave in a predictable fashion.
Οι δεύτεροι μοιάζουν με τους επιστήμονες, μια και χρησιμοποιούν συγκεκριμένα υλικά, κάνουν ακριβείς μετρήσεις και συμπεριφέρονται μ' έναν απολύτως προβλέψιμο τρόπο.
Δείχνει: την άγνοια για το ποιο είναι το υποκείμενο του "συμπεριφέρονται".
.
Δείγμα 2
milk, eggs, sugar, flour
αλευριού, βουτύρου, αυγών, ζάχαρης, γάλακτος
Δείχνει: την ανεξάρτητη φύση του μεταφραστή ("Σιγά που θα τα γράψω γω όπως τα λέει τούτος")

Δείγμα 3
Learning to cook meat was learning to be at ease with variation and improvisation, because meat was the tissue of a living creature, and each piece was different.
Για να ψήσεις καλά τα κρέατα και τα ψάρια, πρέπει να μάθεις να αυτοσχεδιάζεις, γιατί κάθε κομμάτι είναι διαφορετικό από τα άλλα.
Δείχνει: την τεχνική του "στρίβειν αλόμενος ('με μικρά πηδηματάκια')". Πώς λέγαμε παλιά "στρίβειν διά του αρραβώνος", έτσι ένα πράμα.
Πηδάμε (παραλείπουμε) ό,τι δεν μας βολεύει από το πρωτότυπο (δλδ τα υπογραμμισμένα αγγλικά εδάφια παραπάνω) και αφήνουμε και το στίγμα μας στη μετάφραση (δλδ χώνουμε την υπογραμμισμένη λέξη "ψάρια" που δεν υπάρχει στο πρωτότυπο) -- τρομάρα μας!

Και κατά τ' άλλα, ο αναγνώστης πρέπει να πληρώσει 20-τόσα ευρώ για να διαβάσει μετάφραση σαν και τούτη.

Ας μην ψειρίσουμε τα σημερινά δύο αποσπάσματα περισσότερο (αν και θα μπορούσαμε), γιατί ήδη μπούκωσε και στούμπωσε η χτένα.

Και τώρα, η τετριμμένη πλέον επωδός:
Εντάξει, ο μεταφραστής βιαζόταν να βγάλει τις Χ σελίδες ανά ημέρα για να είναι συνεπής με την προθεσμία του. Η επαΐουσα και ειδήμων επιμελήτρια (του χώρου της μαγειρικής γραφής, όπως έχουμε ξαναπεί, και όχι μία απλή run-of-the-mill φιλόλογος 'της σειράς') δεν ανίχνευσε κανένα από τα παραπάνω λάθη; Ούτε καν την "πατάτα" μεταξύ pasta και pastry; Προφανώς, όχι.

The Queen of Hearts, she made some tarts,

All on a summer day:

The Knave of Hearts, he stole those tarts,

And took them quite away!

Lewis Carroll,
"Alice's Adventures in Wonderland"

.

.

.